Europa heeft miljarden aan pensioenkapitaal en volop innovatieve bedrijven met internationale ambities. Toch lukt het maar moeizaam om die twee bij elkaar te brengen. Waarom investeren pensioenfondsen niet veel meer in Europese groeibedrijven? Volgens Maureen Schlejen, directievoorzitter van Achmea Investment Management, kunnen we de vraag beter omdraaien: hoe creëren we investeringsmogelijkheden waar pensioenfondsen zelf graag in willen stappen?
In de podcastserie Future Capital spreekt Anne-Marie Rakhorst met Schlejen over de financiering van de Europese economie. Achmea Investment Management beheert ruim 200 miljard euro voor pensioenfondsen en andere grote beleggers. Schlejen ziet volop mogelijkheden om meer kapitaal richting Europese innovatie te bewegen. Daarvoor zijn vooral grotere investeringsfondsen, samenwerking en aantrekkelijke rendementen nodig.
Luister naar het volledige gesprek met Maureen Schlejen in de podcastserie Future Capital.
Waarom vinden pensioenfondsen groeibedrijven te klein?
Nederland en Europa zijn goed in het ontwikkelen van innovatieve bedrijven. De problemen beginnen vaak wanneer die bedrijven willen doorgroeien. Banken vinden de risico's te groot, bijvoorbeeld omdat stabiele inkomsten of voldoende onderpand ontbreken. Voor durfkapitaalfondsen worden de benodigde bedragen juist steeds hoger.
Pensioenfondsen beschikken over het langetermijnkapitaal dat deze financieringskloof kan helpen verkleinen. Toch is een investering van enkele tientallen miljoenen euro's voor een groot pensioenfonds vaak te klein. Het beoordelen en beheren ervan kost relatief veel tijd en geld. Bovendien vragen pensioenfondsen om risicospreiding, gespecialiseerde kennis en een bewezen staat van dienst.
Volgens Schlejen ontbreekt het aan bereidheid om te investeren allerminst. De oplossing ligt in het bundelen van investeringen in grotere fondsen. Zo ontstaat voldoende schaal om risico's te spreiden en wordt investeren in groeibedrijven voor institutionele beleggers aantrekkelijker.
Volgens Schlejen is er absoluut geen onwil bij pensioenfondsen om meer in Nederland en Europa te investeren. Maar investeringen moeten wel passen bij hun opdracht: een goed pensioen voor hun deelnemers realiseren. Dat vraagt om voldoende schaal, risicospreiding en een aantrekkelijk rendement. Door investeringen in grotere fondsen te bundelen, kunnen we pensioenfondsen helpen om ook in Europese groeibedrijven te investeren.
Van investeringsambitie naar een concreet fonds
Hoe dat kan werken, laat Achmea Investment Management zelf zien. De organisatie ontwikkelt een impact private debt-fonds dat bedrijfsleningen verstrekt aan ondernemingen die maatschappelijke impact willen realiseren.
Het fonds richt zich onder meer op gezondheid en sociale kansen. Bijzonder is de doelstelling om 50 procent van het vermogen in Nederlandse bedrijven te beleggen. De overige ruimte biedt toegang tot een bredere Europese markt, waardoor meer investeringsmogelijkheden en risicospreiding ontstaan. Dit laat zien hoe je maatschappelijke ambities kunt verbinden met de voorwaarden waaronder pensioenfondsen verantwoord kunnen beleggen.
Voor Schlejen is dit een voorbeeld van hoe vermogensbeheerders een brug kunnen slaan tussen de behoeften van de economie en de eisen van pensioenbeleggers.
Ze ziet weinig in verplichte investeringspercentages. Pensioenfondsen moeten immers kunnen voldoen aan hun belangrijkste opdracht: een goed pensioen realiseren voor hun deelnemers. Aantrekkelijke beleggingsmogelijkheden, met voldoende schaal, stabiele spelregels en een passend rendement, kunnen volgens haar veel meer bereiken.
Kan Europa zijn eigen kampioenen financieren?
De noodzaak om Europese financiering beter te organiseren gaat verder dan de groei van individuele ondernemingen.
Schlejen maakt zich zorgen over Europese scale-ups die worden overgenomen door buitenlandse partijen of kiezen voor een beursgang buiten Europa. Daarmee verschuift mogelijk ook een deel van de toekomstige waardecreatie en zeggenschap over belangrijke technologie.
Vooral de Verenigde Staten beschikken over een volwassen investeringsmarkt, waar grote hoeveelheden kapitaal gemakkelijker hun weg vinden naar groeiende ondernemingen.
Europa kan volgens Schlejen een vergelijkbare markt ontwikkelen, mits partijen op Europese schaal samenwerken. Daarvoor zijn grotere fondsen en voldoende aantrekkelijke investeringsprojecten nodig. Ze ziet al positieve ontwikkelingen. Waar partijen eerder vooral afzonderlijk probeerden investeringen mogelijk te maken, ontstaan nu steeds meer gezamenlijke initiatieven, onder meer in samenwerkingen tussen pensioenfondsen, vermogensbeheerders en initiatieven van Invest-NL.
Daarbij gaat het om meer dan de financiering van bedrijven. Investeren in innovatie is volgens Schlejen cruciaal voor het toekomstige verdienvermogen van Nederland en Europa. Het bepaalt mede of we ook in de toekomst voldoende banen, koopkracht en betaalbare energie hebben. En of we voorzieningen zoals zorg en AOW kunnen blijven betalen. De vraag waar we ons kapitaal investeren, raakt daarmee aan de samenleving die we in de toekomst willen hebben.
Ook ons spaargeld kan een rol spelen
Opvallend genoeg kijkt Schlejen verder dan het vermogen van pensioenfondsen. Nederland is een spaarland, terwijl particulieren in de Verenigde Staten veel vaker beleggen. Ook ons spaargeld biedt dus mogelijkheden om meer kapitaal beschikbaar te maken voor de economie.
Daar ziet zij een rol voor banken en de overheid. Bijvoorbeeld door toegankelijke beleggingsproducten te ontwikkelen met beperkte risico's, eventueel ondersteund door overheidsgaranties. Zo kunnen spaarders die geld langere tijd kunnen missen, bewuster kiezen tussen sparen en beleggen.
Ook pensioendeelnemers hebben invloed. Pensioenfondsen vragen steeds vaker naar hun voorkeuren, bijvoorbeeld over duurzaamheid en investeringen in Nederlandse bedrijven. Schlejen moedigt deelnemers aan om zich uit te spreken. Het nieuwe pensioenstelsel biedt bovendien mogelijkheden om beleggingsrisico's beter af te stemmen op verschillende leeftijdsgroepen, waardoor ook meer ruimte kan ontstaan voor langlopende investeringen.
Een Europese investeringsmarkt die kapitaal aantrekt
Hoe ziet succes er over tien jaar uit? Schlejen hoopt op een volwassen Europese investeringsmarkt waarin pensioenfondsen, verzekeraars en particuliere beleggers gemakkelijk geschikte investeringen kunnen vinden. Met voldoende projecten in infrastructuur, energie en technologie, en meer Europese scale-ups die uitgroeien tot wereldspelers. dat we dan niet meer hoeven te praten over het mobiliseren van pensioenkapitaal, maar dat Europa een volwassen investeringsmarkt heeft ontwikkeld die dat kapitaal vanzelf aantrekt. Een markt met voldoende aantrekkelijke projecten in infrastructuur, energie en technologie, waarin Europese scale-ups kunnen doorgroeien tot wereldspelers.
Daar ligt een gezamenlijke opdracht voor de financiële sector, ondernemers en overheid. Want hoe aantrekkelijker Europa wordt als investeringsmarkt, hoe groter de kans dat ons eigen kapitaal bijdraagt aan het toekomstige verdienvermogen van Europa. Met een goed rendement voor beleggers én meer kansen voor Europese bedrijven.