AI zonder kompas vraagt om mensen met richting

#Hoedan? Patronen zonder betekenis 

Volgens wiskundige en wetenschapscommunicator Hannah Fry begrijpt AI niets. Systemen herkennen patronen in grote hoeveelheden data en voorspellen wat waarschijnlijk is op basis van eerdere uitkomsten. Ze kennen geen context, geen waarden en geen moreel besef. Waarheid speelt daarbij geen rol; frequentie wel. 

Toch krijgt AI steeds meer invloed in organisaties, beleid en besluitvorming. Vaak sluipt het erin. Wat begint als hulpmiddel, groeit uit tot een systeem waarop wordt vertrouwd. De overtuigende toon en snelheid maken het aantrekkelijk om uitkomsten over te nemen. Fry waarschuwt daarvoor: systemen twijfelen niet, wegen geen waarden af en kunnen geen verantwoordelijkheid dragen. Dat maakt menselijke sturing cruciaal in de praktijk. 

Werk in beweging 

Zoals machines ooit het fysieke werk in fabrieken veranderden, verandert AI nu het standaard kantoorwerk. Rapportages, administratie en eenvoudige analyses zijn grotendeels voorspelbaar en daardoor goed te automatiseren. 

Werk verdwijnt daarmee niet, het verschuift. De nadruk komt te liggen op afwegen, richting geven en omgaan met uitzonderingen. Processen worden slimmer, terwijl betekenisgeving mensenwerk blijft. AI herkent patronen, zonder zicht op wat wenselijk of rechtvaardig is. Juist daar zijn mensen nodig. 

Tegelijkertijd blijft veel werk volledig menselijk. Zorgverleners, makers, technici en ambachtsmensen vertrouwen op ervaring, aandacht en vakmanschap. In dat werk speelt technologie soms een ondersteunende rol, terwijl het menselijke contact en de professionele inschatting centraal blijven staan. 

De sociale vraag achter technologie 

Een deel van het werk verandert ingrijpend, vooral in administratieve en ondersteunende functies. Soms verschuift dat werk naar het begeleiden van systemen. Soms verdwijnt het. Niet iedereen kan of wil meegroeien naar een meer richtinggevende rol. 

Dat verdient maatschappelijke aandacht, omdat werk meer is dan inkomen. Het geeft mensen een plek in de samenleving en draagt bij aan gevoel van nut en verbondenheid. Wanneer werk uitsluitend wordt bekeken door de bril van efficiëntie en optimalisatie, verdwijnt een belangrijk aspect van werk uit beeld. 

De toekomst van werk gaat daarom niet alleen over technologie, maar ook over hoe we als samenleving omgaan met verandering, waardigheid en deelname. 

Wanneer sommige mensen hun werk zien verschuiven of verdwijnen, terwijl anderen juist meer invloed krijgen, ontstaat een nieuwe verantwoordelijkheid: wie bepaalt de richting? Welke waarden sturen onze keuzes? En wie zorgt ervoor dat technologische vooruitgang niet ten koste gaat van menselijkheid en inclusie? Daar komt bij dat AI niet neutraal is. Systemen versterken wat al in de data zit. Wat gemeten wordt, telt mee. Wat niet zichtbaar is in cijfers, verdwijnt uit beeld. Zo kunnen bestaande vooroordelen en ongelijkheden worden vergroot, zonder dat iemand daar bewust voor kiest.  

Juist daarom vraagt technologische verandering om menselijke sturing. Niet alleen om efficiëntie te bewaken, maar ook om rechtvaardigheid, zorgvuldigheid en maatschappelijke samenhang mee te wegen. AI is dus geen puur IT-vraagstuk, maar een vraag naar leiderschap. 

Van IT-vraagstuk naar leiderschap 

Het grootste risico van AI zit niet in wat systemen kunnen, maar in het klakkeloos overnemen van uitkomsten. Wanneer mensen de inhoud niet begrijpen of kunnen wegen, verschuift gezag ongemerkt van mens naar algoritme. 

Dat raakt aan vakmanschap en oordeelsvermogen. Technologie ondersteunt pas echt wanneer kennis, reflectie en tegenspraak aanwezig blijven. Anders besteden we het denken zelf uit. Zoals het beeld van een ei dat van binnenuit moet openbreken: analyse en moreel oordeel moeten uit mensen zelf komen. Technologie kan dat proces ondersteunen, maar niet vervangen. 

Hier verschuift AI van een technisch vraagstuk naar een vraag naar leiderschap. Hier komt leiderschap in beeld: wie stelt grenzen, wie neemt verantwoordelijkheid? Vertrouwen in algoritmes vraagt om bewuste keuzes, geen automatisme. 

Inner Development Goals als fundament 

Juist daarom zijn de Inner Development Goals relevant. Niet als extraatje, maar als basis voor een samenleving die menselijk wil blijven in een technologische context. 

De IDGs richten zich op zelfbewustzijn, omgaan met complexiteit, empathie, samenwerken en verantwoordelijkheid nemen. Dat zijn menselijke vermogens die technologie niet kan overnemen en die aan belang winnen naarmate systemen krachtiger worden. 

De inzet is werk dat betekenisvol en verbonden blijft, op verschillende niveaus.