Diverse (internationale) media tuimelden over elkaar heen de afgelopen weken om niet alleen het keurmerk “made in Germany” dood te verklaren, maar ook maatschappelijk verantwoord ondernemen en dito verslagen maar meteen tot de prullenbak te veroordelen. Want hoe kan het zijn dat een mondiale speler, die prat ging op beide dimensies van het merk Volkswagen, zo de mist in kan gaan? Een koploper op het gebied van duurzaamheid! Champions League als het gaat om de lijstjes en benchmarks als de Dow Jones Sustainability Index (DJSI), vuistdikke jaarverslagen en groene marketing. Zijn wij dan als stakeholders – consumenten, toezichthouders en beleggers – zo verblind geweest door de dikke glossy maatschappelijke jaarverslagen en de positieve jaarcijfers, dat wij dit niet hebben zien aankomen? Of had een goed verstaander een half woord nodig gehad? Het laatste, maar dan moet men wel weten stilte op waarde te schatten en te navigeren door de zee aan beschikbare data.

Een groeiende groep beleggers, al dan niet voorzien van een eigen afdeling duurzaam beleggen, gebruikt de data van de diverse jaarverslagen om analyses te maken en de investeringsstrategie te informeren. Ook data verkregen door diverse benchmarks als de DJSI dienen om beleggers van niet-financiële ESG (Environment, Social, Governance) van data te voorzien om zo een beter beeld te krijgen van de onderneming en de kwaliteit van het management. De vraag is dus, voorzien deze openbare verslagen en lijstjes in de nodige signalen om te kunnen anticiperen op een crisis zoals bij Volkswagen? Hier schiet het verslag tekort, althans voor diegenen die niet verder kijken dan hun neus lang is. Een analyse van de rapportagetrend op het gebied van uitstoot in de sector levert namelijk het volgende beeld op (bron: eRevalue):

In 2010 kunnen we zien dat VW 2 procent van zijn verslag gebruikt om te rapporteren over gassen die van invloed zijn op luchtkwaliteit. Ieder volgend verslag laat een gestage afname zien van dat percentage. In 2015 beslaat dit nog maar 0,6 procent. We kunnen in ieder geval concluderen dat het onderwerp als steeds minder materieel of relevant gezien werd om verslag over te doen en wellicht raakte het daardoor ook wel intern van de radar af, waardoor ruimte gecreëerd is voor een dergelijk debacle. What gets reported, gets managed. Wellicht dat een aantal kritische vragen aan General Motors wat dat betreft ook op zijn plaats is. We moeten dus vooral kijken naar wat er niet in het verslag staat, in plaats van wat er wel met chocoladeletters in staat. Het is het gebrek aan informatie dat ons alert moet maken en in gesprek moet laten gaan met het desbetreffende bedrijf.

Marjella Alma, CEO & Co-founder van Londens techbedrijf eRevalue: ‘Technologie is de toekomst. We analyseren met ons big data-systeem nu meer dan 120 duurzaamheidsonderwerpen – waaronder “air emissions” op continue basis. De “machine” zorgt ervoor dat de veelal subjectieve analyse door duurzaamheidsanalisten op een transparante en objectieve manier wordt gevalideerd. Natural Language Processing (NLP) stelt ons in staat om betekenis te halen uit ongestructureerde data. Hierdoor zijn duurzaamheidsanalisten in staat onmiddellijk vragen te stellen over opgaande of neergaande trends – op basis van data en niet op basis van onderbuikgevoelens. Deze vragen hadden gesteld moeten worden in het geval van Volkswagen.’

Smart data
De wereld om ons heen wordt complexer en de toestroom aan informatie bijna onbeheersbaar. In een tijdperk waarin besluitvorming en marketing worden gedomineerd door data, of het nu financiële data of niet-financiële data zijn, is het zaak als belegger en toezichthouder over de juiste gegevens te beschikken. Kwaliteit boven kwantiteit. Het gaat om smart data en steeds minder om big data. En misschien moeten wij dan alerter zijn op wat er niet gemeld wordt en minder onder de indruk zijn van wat er met veel bombarie het marketingkanaal of het MVO-verslag in geduwd wordt.

Het gaat om smart data en steeds minder om big data

Volkswagen is nu 37 procent van zijn beurswaarde kwijt en kan waarschijnlijk een astronomische boete tegemoet zien. Werknemers en aandeelhouders zoals pensioenfondsen zijn de grote verliezers. Het is dus pure noodzaak om big data te koppelen aan niet-financiële informatievoorziening en om risico’s te managen. Het is onfortuinlijk dat duurzaamheidsjaarverslaglegging deze afgelopen weken op een negatieve manier is afgeschilderd. Duidelijk is dat de rankings en ratings wellicht de data niet op de juiste manier beoordeeld hebben, zoals in het geval van de DJSI – maar het wordt tegelijkertijd meer dan duidelijk dat ‘als je goed had opgelet’ de focus van VW als het gaat om uitstoot een duidelijke objectieve afname heeft gehad. MVO en verslaglegging zijn springlevend en hebben de toekomst, maar alleen als wij door de marketingherrie heen de oorverdovende stilte kunnen waarnemen op die punten die voor de sector meer dan relevant zijn.

Lara Muller is directeur bij adviesbureau Onimpact en docent aan Nyenrode Business Universiteit. Zij was hiervoor Hoofd MVO bij vastgoedbelegger Corio en lid van de hoge stuurgroep van de United Nations Global Compact voor de bouw en vastgoedsector.