Oude afgeschreven schoolgebouwen moeten een nieuwe toekomst kunnen krijgen. Niet met een andere functie, maar opnieuw als school en kindcentrum. Dan moeten ze wel worden omgevormd tot een aangename, gezonde leeromgeving. Kosteneffectief verbeteren en duurzaam renoveren is heel goed mogelijk maar ingewikkelder dan sloop of nieuwbouw. In totaal zijn 35 knelpunten geïnventariseerd waarvoor aanpassing van wet- en regelgeving nodig is. Schoolbesturen moeten nu aan de slag. Wie durft?

Muffe klaslokalen niet langer een optie
De meeste schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs zijn verouderd en ongezond. Sinds 2009 staat het slechte binnenklimaat van schoolgebouwen op de politieke agenda. Ondanks alle aandacht voor ‘Frisse Scholen’ slaagt de overheid er niet in het binnenklimaat te verbeteren. Er is zelfs sprake van een verslechtering. Oorzaken zijn vollere klassen en onvoldoende onderhoud door sobere budgetten. Onderzoek wijst uit dat leerprestaties zichtbaar achteruit gaan bij de geldende maximale norm van 1000 ppm CO2. In de schoolpraktijk wordt die norm gemakkelijk overschreden, tot zelfs driedubbele waarden.

Andere stakeholderspositie nodig
Samen meer bereiken: dat is de kern van de aanpak die nu nodig is. Mijn ervaring is dat deze grondhouding vaak nog ontbreekt. Gemeenten en schoolbesturen denken nog te veel in beperkingen en gescheiden verantwoordelijkheden. Hierdoor worden de kansen die verduurzaming biedt niet gezien. Dit moet veranderen. Een goede start is een dialoog vanuit een andere stakeholderpositie. Het einddoel moet daarbij voorop worden gesteld: gezonde, toekomstbestendige en duurzame schoolgebouwen voor alle kinderen. Het gezamenlijk in kaart brengen van de behoefte aan (onderwijs-)voorzieningen en de eisen die daaraan gesteld worden. Een goede inventarisatie helpt om lokaal goed doordachte keuzes te maken. Wat voor soort voorzieningen hebben we nodig, op welke locaties, welke kwaliteitsslag/verduurzaming is mogelijk en hoe voorkomen we leegstand? Onder de noemer van ‘samen meer bereiken’ zijn er veel meer mogelijkheden dan gedacht.

Van denken of doemdenken naar doen
Natuurlijk denken schoolbesturen na over de toekomst van onderwijshuisvesting. Via de ‘Greendeal verduurzaming Scholen’ is veel kennis over verduurzaming beschikbaar. Zo is er een Leidraad Verduurzaming en een publicatie Scholenbouw Stroomlijnen met daarin de inventarisatie van eerder genoemde 35 knelpunten. Deze interessante publicaties geven een goed beeld van de complexiteit van de verduurzamingsoperatie. Zo blijkt dat er nog veel belemmeringen zijn en te weinig innovatieve oplossingen zijn meegenomen die verduurzaming kan bieden. Toch moeten schoolbestuurders zich niet laten ontmoedigen en werk maken van verduurzaming. De Greendeal is juist bedoeld als extra stimulans en zal ook een uitvoeringsplan krijgen, inclusief ondersteuning en begeleiding vanuit aangewezen publieke organisaties. Op de landelijke onderwijsdag van 5 oktober is hierover meer bekendgemaakt.

Financiering van verduurzaming
Levensduurverlengende renovatie is iets van de laatste tijd en is niet opgenomen in de wet. Dit betekent dat er niets is geregeld over benodigde investeringsbudgetten. Dit knelpunt is alleen oplosbaar als de school samen met de gemeente in onderling overleg financieringsdekking weet te vinden. Een duurzame financieringsbenadering kan uitkomst bieden. De focus komt daarbij te liggen op de toekomstige exploitatie na aanpassing in plaats van het benodigd budget. De terugbetaling van deze verduurzamingsfinanciering kan plaatsvinden uit toekomstig beschikbare huisvestingsbudgetten binnen de planperiode van 15-20 jaar. De financiële ruimte in de exploitatie ontstaat door een combinatie van energiebesparing en een gunstig onderhoudsverloop. In de pilot van het 1000Scholen-project, waarvan ook ABN AMRO deel uitmaakt, zijn rekensommen gemaakt waaruit blijkt dat dit werkt.

Durven en Doen, daar komt het op aan. Een stelselherziening die alle knelpunten oplost is niet op korte termijn te verwachten. Vanuit het Greendeal-platform komt ondersteuning en advies beschikbaar. Goede integrale planvorming en uitvoering vanuit een gezamenlijke visie en aanpak vormt de sleutel van een succesvolle verduurzamingsopgave. Van marktpartijen zijn innovatieve oplossingen en creativiteit nodig om tot hoogwaardige en maximaal haalbare verduurzamingsprojecten te komen. Een duurzame financieringsoplossing hoort daarbij!

Tweespraak: Twee kinderen snakken naar frisse lucht in het klaslokaal. Zegt de ene tegen de andere: ‘Nog even en we zijn buiten kennis…’