Onder toeziend oog van de Nederlandse bevolking streden drie Nederlandse studententeams wederom om de winst in de World Solar Challenge in Australië. De verwachtingen waren hoog: de Nederlandse teams eindigen al jarenlang in de top. En die verwachtingen maakten de drie teams meer dan waar: de Red Shift van het Solar Team Twente eindigde als vijfde en zowel de NUNA 9, de auto van TU Delft, als de Stella Vie, de gezinsauto van TU/e, won opnieuw. Via het tv-programma Oranje Boven, Down Under volgden alleen al op de eerste uitzenddag 2 miljoen mensen de spannende race. En ook in de landelijke en regionale pers werd er volop aandacht aan besteed. Na de jarenlange winst van de Nederlandse teams maakte de organisatie van de World Solar Challenge ‘take on the dutch’ zelfs tot motto. En dat motto geldt eigenlijk niet alleen voor de race. Want ondanks het feit dat de energietransitie in Nederland een stuk minder vlot verloopt, speelt Nederlandse technologie wereldwijd een grote rol op het gebied van cleantech. En daar mogen we best wat trotser op zijn, meent ook programmamaker Rob van Hattum.

Een aandeel van 5,9% hernieuwbare energie, waarvan het grootste deel nog opgewekt wordt uit biomassa, wekt de indruk dat Nederland het slechtste jongetje van de klas is als het gaat om duurzame energie. Maar waar de inzet van bijvoorbeeld zonne-energie nog op zich laat wachten, zijn er opvallend veel Nederlandse universiteiten en bedrijven bezig met baanbrekende technologie om die omschakeling wereldwijd mogelijk te maken. En ook dat mogen we weleens vieren. Rob van Hattum, mede-eindredacteur van het tv-programma over de zonnerace en maker van spraakmakende documentaires als Here comes the sun en Cleantech: de schone toekomst, benadrukt het succes van die Nederlandse technologie in de ontwikkeling van zonne-energie: ‘Dat succes zien we niet alleen terug in de race. Nederland is ook algemeen een voorloper op het gebied van zonne-energie; in de helft van de zonnepanelen wereldwijd gebruikt zit Nederlandse technologie.'

Ook een gezinsauto op zonlicht

Het verslag van de World Solar Challenge toont niet alleen dat een klein land groot kan zijn in het bouwen van snelle en slimme auto’s op zonnekracht. Het laat ook zien dat er grote veranderingen gaande zijn. ‘Ik wil met dit programma ook duidelijk maken dat de overgang naar zonne-energie niet gaat om een zonnepaneeltje op je dak en klaar. Het is veel meer dan dat. Je kunt met zonne-energie ook gewoon autorijden. Neem de Stella Vie van de TU/e: het team heeft een slimme auto met slimme batterij gebouwd, die meer energie oplevert dan nodig is voor de auto en ze kunnen er wél 5 personen mee vervoeren. De auto kan al tot 130 kilometer per uur. De studenten laten ons zien dat je dus gewoon een goede auto kunt maken die rijdt op zonne-energie. Niet alleen een raceauto, ook een gezinsauto. En dat in anderhalf jaar tijd.’ 

Wereldwijde omslag vindt al plaats

In verschillende andere landen op de wereld is er al een duidelijke omslag naar het gebruik van zonne-energie. Zo is China inmiddels de grootste investeerder ter wereld op het gebied van zonne-energie en drijft de capaciteit gestaag verder op, onder andere door de bouw van een enorme drijvende zonne-centrale. Maar ook het Midden-Oosten, India, Marokko, Duitsland en Spanje zijn voorbeelden van landen die de overgang naar duurzame energie, met name uit de zon, serieus nemen. Met effect: inmiddels kunnen de prijzen van zonne-energie op diverse plaatsen al concurreren met fossiel. ‘De verwachting is dat de kosten voor zonne-energie in zonrijke gebieden naar 1 eurocent per kWh toe kunnen. Hier zou dat ongeveer 3 eurocent zijn, omdat we minder zon hebben. Als je naar je energierekening van nu kijkt, dan betaal je 8 à 9 cent per kWh exclusief belasting. Zonne- en windenergie bieden straks een goedkoper alternatief en worden zo mainstream,’ aldus Van Hattum.

Nederlandse technologie is overal

Hoe zit het dan met die briljante Nederlandse technologie, die wereldwijd wordt toegepast, maar waar we zo weinig weet van hebben? Voorbeelden zijn er genoeg. Eerder dit jaar nog sleepte Nederlandse machinebouwer Tempress een grote order in de wacht van een Chinese zonnepanelenfabrikant. En ook Eurotron maakt productielijnen voor zonnepanelen, veelal voor buitenlandse klanten, bijvoorbeeld in Qatar en China. ‘In Nederland is bijvoorbeeld de technologie ontwikkeld om machines te maken die zonnepanelen produceren, maar er is ook veel gedaan om de efficiëntie van de zonnecellen te blijven verbeteren en om coatings te maken die het rendement van de panelen behouden.’ Van Hattum vertelt dat ECN (Energiecentrum Nederland) hier een belangrijke rol in speelt. Het instituut werkt al jaren samen met bedrijven en in verschillende samenwerkingsverbanden aan innovatie op het gebied van onder andere zonne-energie. 

In de helft van de zonnepanelen wereldwijd gebruikt zit Nederlandse technologie
Van klassieke toepassingen tot Dutch design

Natuurlijk kent iedereen de klassieke zonnepanelen. Maar wat als we de technologie op nog veel meer manieren kunnen toepassen in gebouwen, wegen en voertuigen? Zeker in dichtbevolkte gebieden kunnen we nog veel meer gebruikmaken van nu nog onbenutte oppervlakken. Ook daar wordt aan gewerkt, bijvoorbeeld door Solliance. Het samenwerkingsverband tussen universiteiten, onderzoeksinstituten en bedrijven ontwikkelt en verbetert de technologie, zodat we op grote schaal goedkope zonne-energie kunnen produceren. De dunne folie kan worden toegepast in bouwmaterialen als golfplaten, dakpannen, glas en gevelelementen. Of in een wegdek: in Frankrijk ligt al een eerste fietspad en er is interesse voor toepassingen op grotere schaal uit andere Europese landen, de Verenigde Staten en het Midden-Oosten. De technologie maakt de weg vrij voor meer zonne-energie op maat en met een strak (Dutch) design. 

Brandstof van de zon

Het blijft niet alleen bij de opwekking van zonne-energie. Een van de grote uitdagingen is het uitwisselen, opslaan en omzetten van de energie die op dat moment niet nodig is. Bijvoorbeeld het omzetten van zonlicht in een brandstof als waterstof. ‘Ook op dit gebied staat niets ons in de weg om het op grote schaal door te ontwikkelen. Het geeft een ongekende economische ontwikkeling, zoals dat met olie ging,’ aldus Van Hattum.

Breekt zonne-energie door?

‘De verschuiving naar duurzame energie is gaande. Dat zie je aan al die technologische innovaties, en aan de vele grote centrales die overal ter wereld worden gebouwd. Maar ook bijvoorbeeld aan Shell dat nu zelfs een bedrijf koopt dat elektrische laadpalen maakt. En aan grootschalige projecten als het waterstofeiland Doggersbank van Tennet. Dat is wat ik aan een breed publiek wil laten zien: die shift vindt nu plaats. Als we dit nu koppelen aan grootschalig gebruik van zonne-energie, dan denk ik dat we een heel eind gaan komen in de energietransitie.’

De Nederlandse successen in de ontwikkeling van zonne-energie verdienen het om in de schijnwerpers te staan. Als we zoveel kennis en kunde koppelen aan die winnaarsmentaliteit van de studenten dan kan het niet anders dan dat de omslag in Nederland ook volgt. Of om het in de woorden van Nederlands eerste Energiecommissaris, Ruud Koornstra, te zeggen: ‘De vraag moet niet zijn of we Parijs gaan halen, maar of we Parijs gaan winnen!’


#Takeonthedutch

Bekijk hier de afleveringen van Oranje Boven, Down Under terug; een co-productie van NOS en VPRO onder eindredactie van Rob van Hattum en Paul van Vloon.

En volg hier de Nationale Energiecommissaris.

Ook leuk om te bekijken: in dit college (Universiteit van Nederland) legt Professor Wim Sinke uit waar we technologisch gezien staan als het gaat om zonne-energie en waar we naartoe kunnen.

ENERGIE: Hoe halen we zoveel mogelijk energie uit de zon?