Voor haar nieuwe boek, 'Geld stuurt de wereld', sprak Anne-Marie Rakhorst met verschillende financiële experts. In dit interview: Marleen Janssen Groesbeek, lector Sustainable Finance & Accounting aan de Avans Hogeschool. Over kritische vragen stellen, je stem laten horen en actief meedenken.

Als we een veerkrachtige en houdbare economie en samenleving willen, dan moeten we activistische vennoten van de BV Nederland en World Inc. worden. Dat was de kernboodschap van de lectorale rede die Marleen Janssen Groesbeek uitsprak bij de aanvaarding van haar leerstoel op de Avans Hogeschool. Hoe dat precies zit, vroegen we haar.

Elke Nederlander een stem
Dat iedereen een stem heeft als het gaat om de bestemming van ons geld, daarvan is de lector overtuigd. Ze is dan ook kritisch op de rol van de gewone burger tijdens de crisis van de afgelopen jaren. ‘Burgers zijn net zo goed verantwoordelijk voor de kredietcrisis als bankiers. Wij hebben nagelaten om kritische vragen te stellen over de haalbaarheid van al die mooie rendementsbeloften. Ook wij wilden graag snel rijk worden zonder na te denken over de consequenties. We kunnen - nee, moeten - veel meer doen om toekomstige klappen op te vangen. Door ons eigen gedrag aan te passen én door de financiële spelers, die ons geld namens ons investeren, kritischer te volgen en aan te spreken.’

Geld inzetten voor toekomst
‘We moeten zorgen dat ons geld ingezet wordt om toekomstige ellende te voorkomen in plaats van het te veroorzaken. Daarom zullen we onze stem moeten laten horen en een voorbeeld nemen aan de macht van activistische aandeelhouders die met een bescheiden belang grote multinationals doen sidderen en tot ander beleid dwingen,’ vervolgt Janssen Groesbeek. ‘Samen zijn we veel sterker en hebben we enorm veel invloed. Laten we die dan ook gebruiken om onze leefomgeving mooi en duurzaam te maken en generaties na ons van een rechtvaardiger verdeling van welvaart en welzijn kunnen genieten.’

Opgeknipte risico’s
Gevraagd naar de grootste fout in ons financiële systeem, wijst Marleen Janssen Groesbeek op het opknippen van de risico’s. ‘Terwijl de zaken door de globalisering en de digitalisering van de handel steeds ingewikkelder werden, zijn we de risico’s gaan opknippen. We dachten dat we ze daarmee beter beheersbaar maakten, want gedeelde smart (of vreugde) is halve smart. Maar wat er echt gebeurde, was dat we het overzicht kwijtraakten van wie nu precies ook weer welke risico’s lopen. Dat is de echte reden waarom de kredietcrisis zo uit de hand liep en eigenlijk nog altijd niet over is. Ook al lijkt onze economie dan weer licht te groeien.’

Oudedagvoorziening naar buitenland
‘Op een andere manier doen pensioenfondsen hetzelfde. Ze zijn vooral bezig om te voldoen aan de regeltjes die de DNB en de pensioenwet hen stelt en hebben vaak het beheer van hun portefeuilles overgelaten aan professionele vermogensbeheerders. Soms hebben deze een visie op duurzaam beleggen, soms niet.’ Het verbaast Janssen Groesbeek dat het meeste geld dat we sparen voor onze oude dag niet in een toekomstbestendiger en sociaal rechtvaardiger Nederland wordt belegd, maar naar bepaalde delen van het buitenland verdwijnt. ‘Met als argument dat het goed is voor de risicospreiding en het rendement worden er buitenlandse staatsleningen mee gefinancierd. Maar wat heb je als gepensioneerde aan veel geld, als zorg, openbaar vervoer en wonen nog veel duurder zijn geworden omdat we voor het maximale rendement elders zijn gegaan?’


Wat inspraak oplevert
Wat pensioenfondsen volgens Janssen Groesbeek moeten doen? ‘Denk na over wat nodig is voor een duurzame toekomst en luister naar je deelnemers over wat zij daarvan verwachten. Tenslotte is dat hun hoofdtaak: het organiseren van solidariteit om samen te sparen voor een zo zorgeloos mogelijke toekomst en oudedag voor iedereen.’ Ze verwijst daarbij naar Zweden, waar fondsen verplicht zijn hun beleggingsmandaat elk jaar aan hun deelnemers voor te leggen ter goedkeuring. Deelnemers beslissen dan ook waarin hun pensioenfonds moet beleggen en welke risico’s ze daarbij mogen lopen. ‘Dat zorgt voor een directe en grote betrokkenheid, met als gevolg dat ze daar ver op ons vooruit lopen bij het investeren in sociale, technologische en ecologische innovaties. Scandinavische pensioenfondsen zijn de grootste investeerders in alles wat het leven verlengt en aantrekkelijker maakt.’

We moeten zorgen dat ons geld ingezet wordt om toekomstige ellende te voorkomen in plaats van het te veroorzaken.

Actief meedenken
Ook nu al kunnen pensioengerechtigden stappen zetten, aldus de lector. ‘Organiseer je stem door met gelijkdenkenden op te trekken en vraag naar de verantwoording van het beleggingsbeleid. Laat je niet afschepen met een verhaal over noodzakelijke hoge rendementen om maar aan de dekkingsgraad te kunnen voldoen en weiger aan te nemen dat alleen de regels van de toezichthouders duurzaam beleggen in de weg staat. Vraag door naar het beleid op de lange termijn en welke doelen daarmee bereikt moeten worden. En denk actief met ze mee. Dit geldt trouwens ook voor spaarders en beleggers bij banken en andere financiële instellingen.’

Vragen om uitleg
‘Vraag bijvoorbeeld waarom institutionele beleggers zo weinig in kleine en middelgrote bedrijven investeren. In Europa is het MKB vrijwel uitgesloten van bankkrediet, terwijl in ons land meer dan 60% van de Nederlanders bij het MKB werkt en het de grootste aanjager is van vernieuwingen op alle vlakken. Stel de pensioenfondsen voor dat we genoegen nemen met bijvoorbeeld 500 euro per jaar straks minder als het fonds nu maar investeert in herwinbare energie. Want als we straks echt energieneutraal zijn is je energierekening nagenoeg nul of je bent zelf een producent geworden, dat dat er wel af kan. Eis van ze dat ze sowieso 10% investeren in sociale en technologische innovaties. Dan werken we samen aan het bouwen van die veerkrachtige en weerbare economie.’ 


Het boek Geld stuurt de wereld - Jij bepaalt de koers van Anne-Marie Rakhorst verscheen op 26 november 2015.