Wie zijn die mensen, die Nederland met hun aanstekelijke drive, innovatieve oplossingen, diepgaande kennis en/of ondernemersgeest verder verduurzamen? Duurzaamheid.nl zet deze helden, verbonden aan ons platform, graag in the picture. Elke maand kun je nader kennismaken met een van hen. Deze keer spreken we Rob van Hattum, die jong en oud via programma’s als Tegenlicht en de Nationale Wetenschapsquiz, en het NEMO Science Museum enthousiast maakt voor wetenschap en technologie.

Hoe gaat de mens om met technologie en hoe kan technologie slim ingezet worden om een duurzame wereld te creëren? Het zijn vragen die Rob van Hattum onder andere in spraakmakende Tegenlicht-documentaires beantwoordt. De impact is groot: met de uitzending Afval is voedsel introduceerde hij het Cradle to Cradle-concept in Nederland. En de uitzending over zonne-energie, Here comes the sun, leidde zelfs tot Kamervragen. 

Wat is het grootste misverstand over duurzaamheid? 

‘Duurzaamheid is heel lang een ‘links’ ding geweest. Dat vind ik jammer, het is iets wat helemaal niet links of rechts is. Feike Sijbesma van DSM zegt dat bijvoorbeeld ook: “Duurzaamheid is iets wat ons allemaal aangaat. Je kunt dat helemaal niet meer als links of rechts zien.” Het tweede misverstand is wat mij betreft dat duurzaamheid altijd geld kost. Dat argument zie je bij ‘links’ ook een beetje: dat verduurzaming er alleen komt door belastingen en subsidies. Je kunt ook op een andere manier denken. Niet in subsidies, maar in het maken van duurzame businesscases. Dat is precies wat het bedrijfsleven langzamerhand is gaan doen. En daarin loopt het echt voor op de overheid: het bedrijfsleven is zelfs vragende partij geworden om normen te stellen in de goede richting. Het cliché dat het bedrijfsleven duurzaamheid niet zou willen, is dus ook niet waar. Verduurzaming kost zeker geld. Het kost geld om dingen in gang te zetten, maar het kan zich daarna onderhouden. Duurzaamheid begint inmiddels een vrolijker imago te krijgen voor links én rechts. En het kan een van de belangrijkste motoren worden van innovatie en nieuwe business. Neem energie: je ziet dat er wereldwijd echt een enorme hoeveelheid banen aan de energieomslag gekoppeld is. Rond zonne-energie en windenergie ontstaan letterlijk nieuwe industrieën, met nieuwe banen, innovaties. Er kan nog zo ongelofelijk veel nieuws bedacht worden.’

Duurzaamheid kan een van de belangrijkste motoren worden voor innovatie en nieuwe business.
Welke bijdrage wil jij vanuit jouw rol leveren aan een duurzaam Nederland?

‘Ik probeer programma’s te maken die mensen stimuleren en inspireren om nieuwe wegen te zoeken. Research doen, mooi vormgeven en vervolgens uitzenden. Het is mooi om te zien dat het ook echt werkt, een dankbare taak. En het is soms groter dan je je realiseert. Mensen komen weleens op me af en spreken me aan over hoe een documentaire hun leven heeft veranderd. Ik ben blij dat ik dat soort programma’s kan maken, dat ze uitgezonden worden en dat mensen de boodschap oppakken. De daadwerkelijke verandering zit natuurlijk uiteindelijk bij de mensen die het oppakken en daadwerkelijk iets doen. Dat vind ik mijn belangrijkste bijdrage. Voor de rest probeer je te doen wat je moet doen. Maar de echte impact heb ik met de programma’s die ik maak, niet zozeer met het scheiden van plastic.’

Wie is je inspiratiebron? 

‘Er zijn twee mensen die me geïnspireerd hebben. In de documentaire Here comes the sun speelde Hermann Scheer een belangrijke rol. Hij was in Duitsland de grondlegger van de Energiewende. Iemand die echt en succesvol tegen de stroom in ging. Hij was van mening dat het moet kunnen om zonne-energie rendabel te maken in een land als Duitsland. Een tweede bijzonder persoon is Van Jones. Een Amerikaan, die een beetje is ondergesneeuwd ten tijde van Obama. Hij is de schrijver van de Green Collar Economy en hij heeft de organisatie Green for all opgezet. Hij was een adviseur van Obama (Green Jobs), maar de republikeinen hebben hem laten struikelen. Hij benadrukt in zijn verhaal dat je kunt leren hoe je een duurzame industrie groot moet maken door te kijken naar de manier waarop de industrie in de 20e zichzelf groot heeft gemaakt. Je moet het op dezelfde manier benaderen, dezelfde technieken gebruiken. Zoals Ford de auto in de wereld heeft gezet: door mensen in fabrieken te laten werken en vervolgens leningen en hypotheken toegankelijk te maken voor deze werkende mensen, zodat ze in staat zijn de spullen te kopen. Je moet op dit industriële niveau gaan denken. Dat is eigenlijk precies wat Hermann Scheer ook deed. Je moet niet alleen denken in kleine dingetjes. Je moet nadenken over hoe je iets kleins kunt opschalen zodat het echt groot wordt.’ 

Lees verder onder de afbeelding.


Op de tentoonstellingsverdieping Technium in NEMO worden technische ontwikkelingen aan het grote publiek getoond. Ontrafel de techniek om je heen en ontdek dat duurzaamheid leidt tot innovatie en daarom ook economisch van belang is.

Wat is er volgens jou nodig om een volgende stap te zetten richting verduurzaming?

‘Je komt er niet met alleen technologie, je hebt de samenleving zelf ook nodig. Het grote publiek laat zich doorgaans gewoon leiden, bijvoorbeeld door wat het goedkoopste is. Maar er is ook een grote groep die volgt als je in staat bent om het goed te organiseren. Hier heb je een omslagpunt nodig. En je hebt een overheid nodig die ook overtuigd is, dan gaat de samenleving uiteindelijk vanzelf wel mee. Een groot deel van de samenleving zal het een worst wezen hoe dingen geproduceerd worden, die willen het leven leiden dat ze kunnen leven. We moeten met zijn allen organiseren dat dat leven dan ook zo schoon en slim mogelijk is ingericht. Ik heb niet de illusie dat je iedereen kunt overtuigen dat het anders moet. Maar het belang van duurzaamheid begint langzaam maar zeker wel door te dringen.’

Waar droom jij van?

‘In relatie tot duurzaamheid: dat we systemen opzetten om een duurzame wereld te creëren. Ik hou van wetenschap en technologie en als we dat op een slimme manier kunnen inzetten – niet om nog meer rommel te maken en hogere verkoopcijfers te krijgen – kunnen we in behoeften van mensen voorzien. Mensen willen gewoon goed eten, drinken en onderdak hebben. Dat moet voor iedereen gedekt zijn. Als dat er is, wil je een stapje verder en ook een comfortabel leven hebben. In het Westen hebben we dat en willen we dat niet inleveren. Tegelijk is het ook niet reëel om te denken dat andere mensen dat wel zouden doen of daar geen recht op hebben. Hoe zorg je dat iedereen zo kan leven? Hier moet je kijken hoe je de beschikbare technologie kunt gebruiken om dat voor elkaar te krijgen. En dat gaat ook wel goed, hoor, maar nog lang niet altijd. Kijk naar de manier waarop wij de afgelopen decennia de Millenniumdoelen hebben gehaald. De welvaart is in veel landen echt extreem gestegen. Dat hebben we alleen wel gedaan met het vrije marktmechanisme en nogal grove methodes. Als je datzelfde effect kunt krijgen met slimme technologie en schonere methodes, dan ben je heel goed op weg. Daarin speelt de hele informaticarevolutie een belangrijke rol. We zijn nu in staat om energie met elkaar te delen. Die technologie was er een halve eeuw geleden nog niet. Elektrisch rijden ook: nu kunnen we dit doen met relatief kleine motoren, dat kon eerder ook niet. Dan zie je dat de technologie van belang is voor duurzaamheid. En omdat we met elkaar verbonden zijn, kan de kennis van duurzame technologie ook toenemen.’

We zijn nu in staat om energie met elkaar te delen. Dan zie je dat de technologie van belang is voor duurzaamheid.
Wat moeten we vanavond lezen/kijken/luisteren ter inspiratie?

‘Ik vind het fascinerend om over technologie en filosofie te lezen. Ik denk dat wij technologische wezens zijn: we overleven bij de gratie van onze technologie. Landbouw is een vorm van technologie, schrijven is een vorm. Eigenlijk alles wat we doen, is technologie. Het maakt ons succesvol. Maar het heeft twee kanten. Soms gaat technologie weleens met ons aan de loop. Interessant is het boek waar ik het eerder over had, Green Collar Economy van Van Jones, en Homo Deus van Harari. Dat laatste gaat over menselijke motieven, hoe de mens door de tijd heen gehandeld heeft. Wat ik ook interessant vind: The Inevitable van Kevin Kelly en zijn vorige boek What technology wants. Het gaat steeds over technologie en de verhouding van de mens tot die technologie.’


Een uitzending van Rob van Hattum bekijken? In Groene Dromen (2 april 2017) onderzoekt hij hoe duurzaam Nederland onderneemt.

Foto's: DigiDaan