• 19 / 12 / 2016
  • Geld

Wie zijn die mensen, die Nederland met hun aanstekelijke drive, innovatieve oplossingen, diepgaande kennis en/of ondernemersgeest verder verduurzamen? Duurzaamheid.nl zet deze helden, verbonden aan ons platform, graag in the picture. Elke maand kun je nader kennismaken met een van hen. Deze keer Marleen Janssen Groesbeek, lector Sustainable Finance and Accounting bij Avans Hogeschool, die zich onder het motto ‘Change finance, finance change’ met verve inzet voor een duurzame financiële sector.

Jarenlang volgde Marleen als financieel journalist bij Het Financieele Dagblad kritisch de financiële sector en het bedrijfsleven en schreef er verschillende boeken over. Na twintig jaar journalistiek, besloot Marleen haar schat aan kennis over duurzaam en ethisch beleggen en duurzame verslaglegging op een andere manier in te zetten. Ze werkte onder andere bij Eumedion en bij DSM, richtte Platform Pure Winst op en is lid van het Sustainable Finance Lab. Met haar lectoraat zorgt ze ervoor dat feiten en mythen via onderzoek van elkaar onderscheiden worden én dat er een nieuwe generatie financiële professionals ontstaat voor wie duurzaamheid vanzelfsprekend is. 


Wat is het grootste misverstand over duurzaamheid en geld?

‘Dat duurzaam beleggen duurder is dan beleggen zonder rekening te houden met milieu, goed bestuur en sociale aspecten. Eigenlijk is het omgekeerde waar; mensen die niet duurzaam beleggen zijn een dief van hun eigen portemonnee en die van hun kinderen en kleinkinderen. De gedachte is vaak dat je voor duurzaam beleggen extra informatie moet laten verzamelen, en dat de kosten daarvan niet terugverdiend worden. Tegelijk zie je hoe sterk vermogensbeheerders van verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen nog in oude sectoren beleggen. Dat ziet er op dit moment aantrekkelijk uit omdat de rente erg laag staat en mensen aandelen gaan kopen, maar ik verwacht dat deze sectoren enorm in waarde gaan dalen. Bovendien lijkt het alsof bepaalde sectoren erg rendabel zijn, maar dat komt vooral omdat de ‘vervuilers’ zelf niet betalen om hun vervuiling op te lossen. De samenleving als geheel betaalt hiervoor de kosten. Je denkt als toekomstig gepensioneerde dat je een mooi pensioen hebt opgebouwd in euro’s, maar dan moet je dat geld ineens gaan investeren in vervuiling die opgeruimd moet worden of zaken die heel erg duur zijn omdat we er te weinig in hebben geïnvesteerd. Denk aan gezondheidszorg of duurzame energie. Dat is nu nog betaalbaar, maar als je niet investeert in de toekomst loopt de rekening aardig op.’

Mensen die niet duurzaam beleggen zijn een dief van hun eigen portemonnee en die van hun kinderen en kleinkinderen.
Welke bijdrage wil jij vanuit je rol als lector leveren aan een duurzaam Nederland?

‘Als het gaat om duurzaam beleggen, geef ik veel presentaties en lezingen aan mensen in de pensioensector en het vermogensbeheer om uit te leggen waar het verdienmodel in zit. Nog niet iedereen staat daarvoor open, maar op een gegeven moment zullen ze er toch aan moeten geloven. De wereld verandert en je beleggingsportefeuille moet mee. En bij Avans Hogeschool leiden we financiële professionals op. Dat doen we door met studenten onderzoek te doen naar hoe bedrijven presteren op het brede gebied van milieu en sociale aspecten. Het integraal jaarverslag is de specialiteit van het lectoraat. We kijken naar brede waardencreatie, niet alleen financieel. Dat is ook precies waar de meeste bedrijven mee bezig zijn. Ze kijken of klanten tevreden zijn, of ze goede dingen kunnen inkopen bij toeleveranciers, of medewerkers gelukkig zijn in het bedrijf. Alleen hebben we ooit bedacht dat de jaarlijkse verantwoording of de kwartaalrapportage enkel uitgedrukt wordt in euro’s. Dat is veel te simpel; het bedrag zegt niets.’

Wie of wat is jouw inspiratiebron?

‘Ik heb niet echt een inspiratiebron. Wel vind ik het heel erg leuk dat ik met generatiegenoten als Marjan Minnesma, Willem Ferwerda en Anne-Marie Rakhorst hard werk om de wereld duurzamer te maken. En er zijn twee filosofen waar ik dol op ben. Met name in hoe ik leef en hoe ik denk, ben ik erg beïnvloed door Epicurus en Adam Smith, twee van de meest onbegrepen filosofen ter wereld. Smith wordt – onterecht – als de vader van de vrije markt gezien. Maar in zijn tijd had Smith een echte bestseller: The Theory of Moral Sentiments (1759). Daarin staat hoe de mens zich volgens hem moet gedragen. Voorzichtig in de omgang met andere mensen en met de natuur. Daar zit voor mij de aansluiting met Epicurus, die wordt gezien als de filosoof van het onbeheerste genot, maar eigenlijk de man van de matigheid is. Hij geloofde, bijzonder in zijn tijd, niet in een god. En hij geloofde ook niet in familie, maar in de essentie van vriendschap. Mensen moeten volgens hem met elkaar omgaan alsof ze allemaal vrienden van elkaar zijn. Ik kijk niet zozeer naar andere mensen, maar volg mijn eigen kompas. Die twee filosofen zijn mijn referentiepunten.’

Het lijkt alsof bepaalde sectoren erg rendabel zijn, maar dat komt vooral omdat de ‘vervuilers’ zelf niet betalen om hun vervuiling op te lossen. De samenleving als geheel betaalt hiervoor de kosten.
Waar droom jij van?

‘Dat je zelf mag bepalen in welk pensioenfonds je belegt. Een heleboel van ons geld zit in die pensioenfondsen. Ik hou mijn hart vast voor wat mijn pensioenfonds daar allemaal mee doet. Ik moet nog vijftien jaar werken voor ik de pensioengerechtigde leeftijd heb. In die periode gaat de wereld drastisch veranderen. Het is dan ongeveer 2030. Denk maar aan de Sustainable Development Goals die dan gerealiseerd moeten zijn en wat we daarvoor nog moeten doen. Ik zie mijn pensioenfonds nog niet zo richting deze doelen gaan met het stroomlijnen van het geld en ben best bang dat ik met die oude economie in mijn pensioenfonds blijf zitten. Liever zou ik zelf mijn keuze maken voor een pensioenfonds. Dat kan op zich ook wel: als we van al die individuele pensioenfondsen afgaan en nog steeds dat prachtige kapitaaldekkingsstelsel houden, maar dan voor heel Nederland. Dat verdelen we over de pensioenfondsen die dat vervolgens op verschillende manieren kunnen beleggen en waaruit je zelf mag kiezen. De Noren hebben ook allemaal één pensioenfonds en dat is fantastisch duurzaam bezig. Waarom kunnen we in Nederland niet zo’n variant bedenken?’

Wat is er volgens jou nodig om een volgende stap te zetten richting verduurzaming?

‘Onderwijs is natuurlijk een heel belangrijk aspect. Niet alleen hoger onderwijs, maar ook de lagere en middelbare school. Ik ben betrokken bij de Stichting Dagje Lesgeven. Daar praten we ook vaak over duurzaam ondernemerschap. Onderwijs is een oplossing aan de voorkant van de pijp. Het probleem zit ook aan het eind van de pijp. Als je kijkt wie er in Nederland in het bestuur zit, dan zijn dat meestal middelbare heren die zich over het algemeen weinig bewust zijn van de duurzame kant die de wereld zou moeten opgaan en welke maatschappelijke kansen en bedreigingen er zijn. Dat is best een grote bottleneck voor de Nederlandse economie. Ik denk dat creativiteit en vernieuwing moeten komen van het mkb. Het mkb is ook de grootste werkgever van Nederland en er gebeuren heel veel spannende dingen. Jammer genoeg zie je dat de financiële sector en de overheid in de ondersteuning van het mkb steken laten vallen. Een van de problemen is dat het mkb minder toegang heeft tot geld. Banken zien het mkb als een groter risico dan het grootbedrijf. Pensioenfondsen hebben zoveel geld dat ze zich moeten richten op grote bedrijven. Er is ook weinig kans dat deze mkb-bedrijven naar de beurs kunnen om zo geld op te halen. Private equity kan wel, maar dat is weer weinig transparant. We moeten naar een veel creatiever financieel systeem toe, waardoor bijvoorbeeld ook particulieren kunnen overwegen om in het mkb te investeren.’

Ik denk dat creativiteit en vernieuwing moeten komen van het mkb.
Tot slot: wat moeten we vanavond ter inspiratie lezen/luisteren/bekijken?

The economics of good and evil van de econoom Tomas Sedlacek is een boek dat ik nu aan het lezen ben. Het gaat over het economische systeem dat we hebben gebouwd. Dat intrigeert me. En waar ik ook erg mee bezig ben, dat komt door mijn studenten die daar helemaal gek van zijn, is de digitalisering van het financiële systeem. Daarom ben ik nu een boek aan het lezen over bitcoins en blockchains, Blockchain Revolution van Alex en Don Tapscott. Het is een interessant idee dat je digitaal geld kan taggen: hier kan mijn geld naartoe en hiernaar niet. Ik zou wel mijn pensioen- en belastinggeld willen taggen, zodat het niet naar fossiele brandstoffen gaat. We denken er nu over na hoe we dat idee verder kunnen brengen. Het is heel democratisch eigenlijk. Je hoeft niet meer met je voeten te stemmen, maar direct met je geld.’


Meer lezen over/van Marleen Janssen Groesbeek?

Lees de lectorale rede Van passieve aandeelhouder naar activistische vennoot, die ze hield bij aanvang van het lectoraat. Of het interview dat hierover gepubliceerd is in het boek Geld stuurt de wereld, jij bepaalt de koers.