Wie zijn die mensen, die Nederland met hun aanstekelijke drive, innovatieve oplossingen, diepgaande kennis en/of ondernemersgeest verder verduurzamen? Duurzaamheid.nl zet deze helden, verbonden aan ons platform, graag in the picture. Elke maand kun je nader kennismaken met een van hen. Tijd voor een goed gesprek met Louise Vet, hoogleraar Evolutionaire ecologie aan Wageningen University en directeur van het Nederlands Instituut voor ecologie (NIOO-KNAW), die ons ‘ecologisch analfabetisme’ graag uit de wereld helpt.

Wie Louise Vet hoort spreken kan moeilijk niet enthousiast raken over de natuur en over onze ecosystemen. Ze leert ons dat poep goud is, dat je ecologie en (circulaire) economie niet los van elkaar zou moeten zien en dat we in (eco)systemen moeten denken. Met haar onderzoek en haar bijdrages aan bijvoorbeeld de Universiteit van Nederland, De Wereld Draait Door en De Wereld Leert Door, laat ze een breed publiek kennismaken met ecologie. En dan voegt ze ook nog eens graag de daad bij het woord. Enkele jaren geleden nam ze het initiatief om het nieuwe kantoorcomplex en laboratorium van het instituut NIOO-KNAW volgens de Cradle to Cradle-filosofie in te richten. Ze laat zien dat de natuur een geweldige inspiratiebron én het uitgangspunt van alles is.

Wat is het grootste misverstand over duurzaamheid en ecologie?

‘Dat mensen – zelfs in de duurzaamheidswereld – natuur zien als een soort nice to have en niet als een need to have. En het is absoluut een need to have. Die natuur, en dan heb ik het over biodiversiteit en goed functionerende ecosystemen, levert ons alles om op deze planeet te kunnen leven. Het beïnvloedt ons klimaat, levert alle voeding uit een gezonde bodem, zuivert lucht en water. Gratis en voor niets. Het behoud van die ecosystemen is de absolute basisvoorwaarde voor duurzaamheid. Veel mensen die zich bezighouden met de circulaire economie en duurzaamheid, zijn dat eigenlijk helemaal vergeten. Ecologie wordt vaak gezien als ‘oude mannen met baarden die gek zijn op vlinders en altijd zeuren over wat niet mag’. Dat is natuurlijk onzin. Ecologie is 3.8 miljard jaar geweldige Research & Development waar we heel veel van kunnen leren. Juist daar zitten de inspiratie en de oplossingen om te komen tot de absolute basis: een economie die past in de economie van de planeet. Zonder dat kunnen we niet met 10 miljard mensen zijn in de toekomst.’ 

Omarm biodiversiteit en maak er gebruik van.

‘Ecologen proberen te achterhalen hoe die economie van de natuur in elkaar zit. En er zijn drie dingen die in die economie goed moeten zijn en waar we van kunnen leren. Het eerste is dat je kringlopen moet sluiten, zoals dat in de natuur gaat. Dat is ook de basis voor onze circulaire economie. Ook moet je alle energie uit de zon halen, zoals de natuur dat doet. We hoeven dus geen nieuwe kerncentrales te bouwen op deze planeet. En het derde punt is: zorg dat de ecosystemen goed functioneren. Omarm biodiversiteit en maak er – op een goede manier – zelfs gebruik van. Al die goede ideeën uit de natuur kunnen we inzetten. Ik doe bijvoorbeeld veel onderzoek naar de biologische bestrijding van insectenplagen in kassen en akkerbouw. We gebruiken de natuurlijke vijanden van die plaaginsecten, zoals sluipwespen die de plagen op tomatenplanten aanpakken. Je gebruikt dan de vijanden van de vijanden om je probleem op te lossen. Dat is werken met de natuur. Dat is heel anders dan werken tegen de natuur en alles platspuiten.’

Welke bijdrage wil jij leveren aan een duurzaam Nederland?

‘Het misverstand waar ik het over heb, dat we ons niet realiseren dat de natuur een basisvoorwaarde is voor ons leven, noem ik ook weleens ‘ecologisch analfabetisme’. Vanuit mijn rol probeer ik daar iets aan te doen. Als ecoloog en als onafhankelijke wetenschapper draag ik een ecologische visie aan waarvan ik zeker weet dat dat de basis zou moeten zijn van onze economie. Ik hoop met de mensen van mijn instituut en heel veel andere ecologen, mensen die de essentie van de natuur bestuderen, veel kennis te verzamelen en te delen en op die manier dat zogenaamde ecologisch analfabetisme voor een deel te kunnen oplossen.’

Wie is jouw inspiratiebron?

‘De natuur, uiteraard! Maar ik ga ook even terug naar de in mijn ogen eerste man die de natuur inging en onderzocht. Dat is Alexander von Humboldt. Andrea Wulf heeft een geweldig boek over hem geschreven: De uitvinder van de natuur. Alexander von Humboldt was een superenthousiaste avonturier, die begin 19e eeuw de wereld over reisde. Hij was een hele goede, multidisciplinaire wetenschapper; hij was zowel natuurwetenschapper als fysicus, geoloog en geograaf. Proactief ging hij de natuur in om te meten wat hij kon meten. Hij is de eerste die wees op de grote invloed die de mens heeft op het klimaat. Ook legde hij uit dat de natuur een systeem is en dat je echt in systemen moet denken. In de natuur hangt alles met elkaar samen, je kunt niet zomaar één dingetje veranderen, want dan verandert het systeem ook. Dat hele systeemdenken en het woord ecologie, dat komt bij hem vandaan.’

Je moet de grote bedrijven die vooroplopen de ruimte geven. De bedrijven die niet meewillen, de dino's, die houden dan uiteindelijk geen stand.
Waar droom jij van?

‘Dat ecologie leidend wordt voor onze economie. Dat we eerlijker gaan boekhouden. Dat CO2 uitstoten geld kost en dat de vervuiler betaalt. Ik droom echt van systeemveranderingen. En dat mensen geïnspireerd raken om daarmee aan de slag te gaan. Mijn hoop is gevestigd op grote bedrijven die vooroplopen, daar zien we geweldige voorbeelden van, bijvoorbeeld DSM, Interface en Unilever. Maar zeker ook, of misschien wel juist, kleine start-ups en het mkb waar de echte innovaties vandaan komen. De politiek blijft helaas nog achter. Ik denk dat het heel belangrijk is om successen veel meer uit te lichten. Mensen willen bij de winnaars horen en volgen het aantrekkelijke voorbeeld. Kijk maar naar een Tesla ten opzichte van andere elektrische auto’s. Je moet voorlopers dus de ruimte geven: als zij aan de slag gaan, volgen er meer. En de bedrijven die niet meewillen, de dino’s, die houden dan uiteindelijk geen stand.’

Wat is er volgens jou nodig om een volgende stap te zetten richting verduurzaming?

‘Een integrale benadering van duurzaamheid, van de circulaire economie. Want echt alleen door de drie punten die ik eerder noemde – kringlopen sluiten, energie uit de zon halen en biodiversiteit respecteren – samen te voegen, kom je tot systeemverandering. Dus als het om de circulaire economie gaat moeten we niet alleen kijken naar het sluiten van de kringloop, maar ook naar de energiebron die je gebruikt. Naar voorbeeld van de scheiding van de biologische en technische kringlopen, zoals in Cradle to Cradle, maken we nu bijvoorbeeld plastic van hernieuwbare, biologische grondstoffen. Maar: vergeten we dan niet om iets terug te stoppen in de bodem? Als je die stap overslaat, krijg je een lineaire biobased economy. En dat willen we niet.’

Tot slot: wat moeten we vanavond ter inspiratie lezen/luisteren/bekijken?

‘Natuurlijk het boek over Alexander von Humboldt! En, om iets aan dat ecologisch analfabetisme te doen, heb ik ook een serie van vijf colleges gegeven voor de Universiteit van Nederland. Daar vertel ik bijvoorbeeld hoe we geld kunnen verdienen met ons ecosysteem. Maar ook: ‘Hoeveel is onze poep eigenlijk waard?’ en ‘Hoe kan het dat ons drinkwater opraakt?’.