Wie zijn die mensen, die Nederland met hun aanstekelijke drive, innovatieve oplossingen, diepgaande kennis en/of ondernemersgeest verder verduurzamen? Duurzaamheid.nl zet deze helden, verbonden aan ons platform, graag in the picture. Elke maand kun je nader kennismaken met een van hen. Deze keer Kitty van der Heijden, directeur Europa en Afrika van het World Resources Institute en daarnaast commissaris bij Unilever, over het economische belang van duurzame ontwikkeling wereldwijd, over het samenbrengen van wetenschappelijke kennis voor echte verandering en een gelijke verdeling van de winst.

Als we Kitty van der Heijden spreken, is ze net weer teruggekeerd in haar nieuwe woonplaats Addis Abeba na een bezoek aan Nederland. Vanuit de hoofdstad van Ethiopië zet ze de Afrikaanse tak van de denktank World Resources Institute op, zoals ze dat eerder ook voor Europa deed. Hiervoor was jarenlang het Ministerie van Buitenlandse Zaken haar basis en werkte ze op thema’s als klimaat, energie en water aan (duurzame) ontwikkelingssamenwerking. In die periode was ze ook nauw betrokken bij de Millenniumdoelen en de invulling van de huidige Sustainable Development Goals. Ze maakt zich persoonlijk sterk voor een onderbouwde en economische benadering van duurzame ontwikkeling. Maar wel een waarbij die groei daadwerkelijk voor iedereen toegankelijk is. 


Wat is het grootste misverstand over duurzame ontwikkeling? 

‘Dat klimaatactie en de bescherming van ecosystemen ten koste gaan van economische groei en van banen. Terwijl het – bewijsbaar – economisch buitengewoon verstandig is om ecosystemen te beschermen. Dan moet je op een andere manier naar economie gaan kijken en ook de kosten van de schade aan het ecosysteem meerekenen in de prijzen. Vanuit het WRI hebben we daarover meerdere rapporten gepubliceerd en het geldt voor bijna alle sectoren. Natuurlijk is het niet voor iedereen goed nieuws: bepaalde sectoren in de economie zijn de ‘losers’, denk aan de fossiele energiesector. Maar klimaatactie en het beschermen van ecosystemen is de enige verstandige keuze die je hebt. Reken bijvoorbeeld de kosten van luchtverontreiniging mee die veelal, maar niet uitsluitend, samenhangt met het gebruik van fossiele brandstoffen: reken eens mee wat de kosten zijn van zieke mensen in termen van verloren abeidsproductiviteit, tel daarbij op de out-of-pocket kosten voor individuen maar ook de kosten van publieke gezondheidszorg, en reken eens mee wat de economische kosten zijn van verkeersopstoppingen in steden. In China worden die kosten geschat op 9% van het BNP. Ik denk dat onze invalshoek veel meer moet zijn om iedereen te overtuigen dat het economisch verstandig is om dit te doen. Want praten vanuit de morele kant, dat het belangrijk is voor de wereldgemeenschap, voor het terugbrengen van armoede en dergelijke, zal de meeste mensen nog steeds niet in beweging brengen. Die gaan pas iets doen als ze zien dat het voor hun eigen portemonnee belangrijk is. En daarvoor zullen we het economische systeem anders moeten gaan inrichten.’

Er moet meer inzicht komen in de kosten van niets doen en de winst van actie ondernemen.
Welke bijdrage wil jij vanuit je rol als directeur van het WRI leveren aan een duurzaam Nederland of een duurzame wereld?

‘Ik denk dat de bijdrage van een individu in beginsel altijd heel erg klein is. Wat je doet, doe je altijd in samenwerking met anderen. Ik zie mij vooral als onderdeel van een systeem van veranderaars. Van dat systeem is het WRI een onderdeel, net als bijvoorbeeld het bedrijfsleven en Duurzaamheid.nl. Een van de dingen waaraan ik persoonlijk graag wil bijdragen is bewustzijn creëren, inspireren en aanzetten tot actie. Maar wel gebaseerd op wetenschappelijke kennis, op analyse, op feiten en data. Alleen samen met anderen en via anderen kom je tot innovatie, schaalgrootte en impact. Ik ben een groot gelover in het delen van kennis en het smeden van partnerships. Verder is mijn persoonlijke motivatie hierbij ook: hoe zorgen we dat we als economisch mondiaal systeem veranderen en hoe zorg je dat je ook arme mensen beschermt in die transformatie. Dat je ze betrekt en dat hun perspectief altijd wordt meegenomen. Want armen hebben nooit een stem, en hun belangen sneuvelen als eerste aan tafel.’

‘Het World Resources Institute is een denktank die onderzoeken publiceert waarmee je wetenschappelijk kunt aantonen dat bijvoorbeeld het terugbrengen van je watergebruik of het tegengaan van ontbossing, economisch zeer interessant is. We doen het analytische werk, maar tegelijk zullen analyses alleen het verschil niet maken; ze zijn een deel van de oplossing. Daarom kijken we naar de politieke economie: waar worden de beslissingen genomen binnen bedrijven, overheden en bepaalde sectoren? Welke tools hebben de besluitvormers nodig? WRI maakt complexe vraagstukken inzichtelijk en (gratis) toegankelijk voor beleidsmakers en politici (en voor het grote publiek), gebaseerd op feiten en onweerlegbare (sateliet)data. Wij faciliteren transformatie door op ‘hapklare’ wijze, passende, tijdige informatie te verzorgen op een manier die bijdraagt aan effectieve en transparante besluitvorming. Dat hebben we bijvoorbeeld gedaan voor een thema als waterschaarste met het programma Aqueduct. Dat is een atlas die waterrisico’s in kaart brengt en data bevat van onder meer NASA en Google. Die data zetten we om via een eigen datalab in Silicon Valley. Aan de hand van 12 criteria kun je dan voor 15.000 gebieden voor waterwinning zien waar water schaars zal worden. Een bedrijf kan hiermee bijvoorbeeld in kaart brengen waar in de toeleveringsketen risico’s zitten op het gebied van waterschaarste. Dit combineren we met informatie over landbouw of voorspellende modellen voor de impact van klimaatverandering. Het biedt niet alleen bedrijven, maar ook landen belangrijke informatie.’

Je hebt een cultuur nodig - in bedrijven en in landen - van samen meer maken, van synergie, van impact maken.
Wie is je inspiratiebron? 

‘Het zijn er zoveel… Het begint natuurlijk altijd bij je opvoeding. De noodzaak voor een meer rechtvaardige verdeling en het beschermen van de natuur heb ik heel sterk met de paplepel ingegoten gekregen via mijn moeder. Ook ben ik bijzonder geïnspireerd door professor Tim Jackson. Toen ik voor het eerst zijn boek Prosperity without Growth las, dacht ik: ja, nu begrijp ik het. Hij is iemand die welvaart op een andere manier bekijkt en meet. Een tweede grote inspiratiebron is Paul Polman, CEO van Unilever. Toen hij begon bij Unilever, schafte hij de kwartaalrapportages af – die zouden de blik te veel richten op de korte termijn, terwijl transformatie een langetermijnproces is. Unilever heeft vervolgens het Sustainable Living Plan gelanceerd, dat beoogt de omzet te verdubbelen terwijl de footprint wordt gehalveerd, gebaseerd op meetbare indicatoren voor een duurzamer groeimodel. Dat vind ik een geweldige strategie. Dat is niet alleen goed voor de planeet en de mondiale samenleving, maar ook voor het bedrijf zelf. Duurzame merken van Unilever doen het gewoon beter in de schappen. Een win-win situatie. En tot slot zijn mijn collega’s bij WRI inspiratiebronnen. Bijna 550 mensen, stuk voor stuk toppers op hun vakgebied en sterk gericht op samenwerking. Er leeft een sterke cultuur van samen meer maken, van synergie, van impact maken. En die cultuur heb je ook nodig, in bedrijven en in landen. We hebben nog maar een paar jaar om het tij te keren. Er is geen moment te verliezen.’

Wat is er volgens jou nodig om een volgende stap te zetten richting verduurzaming?

‘Er moet meer inzicht komen in de kosten van niets doen en de winst van actie ondernemen. Het zijn twee kanten: als je nu niets doet, dan loop je op termijn onherroepelijk tegen enorme kosten op. En directe actie heeft juist onmiddellijke positieve impact. Denk aan luchtvervuiling in China, wat een gigantische kosten en gezondheidsproblemen dat met zich meebrengt. Nu actie nemen vertaalt zich vrijwel meteen terug. Dit in gang zetten is hard nodig. Daarnaast moeten we actie ook veel meer wetenschappelijk onderbouwen. Het is natuurlijk prachtig als landen bijvoorbeeld een klimaatplan neerleggen in Parijs of als bedrijven zeggen dat zij ook wat gaan doen. Wat er nodig is, is een wetenschappelijk onderbouwde verdeelsleutel over wie nou wat moet doen. Nu doen al meer dan 200 grote bedrijven mee aan het initiatief Science Based Targets, waar zij hun rechtvaardige aandeel in het verminderen van CO2-uitstoot bepaald hebben. Bedrijven, individuen, economische sectoren en publieke sector moeten de omslag maken van “iets goeds doen voor mens en milieu” naar “genoeg doen”. Ik denk dat die harde bril nog wel nodig is om tot echte verandering te komen. Met Parijs is het qua klimaat niet klaar. Dit is het begin.’

Bedrijven moeten de omslag maken van 'iets goeds doen' voor mens en milieu naar 'genoeg doen'
Waar droom je van?

‘Een echte duurzame samenleving. Het betekent voor mij het evenwicht tussen economie, sociale gelijkheid en ecologie. Een rationele, economische groei die onze natuurlijke hulpbronnen respecteert en de schade die is toegebracht, herstelt. En die tegelijk zorgt dat de winst van die groei gelijk verdeeld wordt. Zodat met name ook arme, kwetsbare mensen en vooral vrouwen hiervan meegenieten. Als je kijkt naar de Millenniumdoelen, dan zie je namelijk dat we de afgelopen 15 tot 20 jaar vooral economisch gegroeid zijn ten koste van ons natuurlijke kapitaal. Van oceanen tot biodiversiteit en bodemvruchtbaarheid: de kwaliteit gaat overal omlaag en dan niet geleidelijk, maar in versneld tempo vergelijkbaar met een soort hockeystickcurve. En al die winsten zijn ook niet gelijkelijk verdeeld. De toplaag is rijk en rijker geworden, de onderste laag is er niet beter van geworden. Ik vind dat onverteerbaar. Dit is nu in de Werelddoelen vastgelegd. Nu moeten we vasthouden en uitvoeren, dat is nog een stevige uitdaging.’

Wat moeten we vanavond lezen/kijken/luisteren ter inspiratie?

‘Het boek van Tim Jackson Prosperity without Growth, daar is inmiddels een update van, dat is echt een ongelofelijk belangrijk rapport. Er zijn ontzettend veel goede (Ted)-talks. Mijn eigen ‘baas’ Andrew Steer, CEO van het WRI, vind ik bijvoorbeeld erg inspirerend. Maar er zijn er nog zoveel meer om te bekijken!


Meer zien en horen van Kitty van der Heijden? Bekijk de Tedx-talk terug die ze zelf in 2012 gaf.