Wie zijn die mensen, die Nederland met hun aanstekelijke drive, innovatieve oplossingen, diepgaande kennis en/of ondernemersgeest verder verduurzamen? Duurzaamheid.nl zet deze helden, verbonden aan ons platform, graag in the picture. Elke maand kun je nader kennismaken met een van hen. Deze maand is het woord aan Helga van Leur, meteoroloog en weervrouw bij RTL. Vanuit haar kennis over weer en klimaat voorziet ze ons niet alleen van dagelijkse weerberichten, maar zet ze ook mensen in beweging als het gaat om de lange termijn: het klimaat.

Helga van Leur is ervan overtuigd dat, als het om duurzaamheid gaat, we met kleine stapjes in de goede richting meer mensen bereiken dan wanneer we alleen grote veranderingen verwachten. Haar achtergrond in de weerkunde combineert ze dan ook graag met inzichten uit de gedragswetenschappen. Weg van het probleemgerichte denken, naar een meer oplossende, positieve en nieuwsgierige kijk op duurzaamheid.

Wat is het grootste misverstand over duurzaamheid in jouw vakgebied?

‘Er zijn vooral veel vooroordelen als het gaat om duurzaamheid. Mensen zijn heel terughoudend. Je hoort vaak opmerkingen als: “het heeft geen zin”, “het is duur”, “over vijf jaar is het weer wat anders”. Als je met duurzaamheid aan de slag gaat, blijkt vaak dat het negen van de tien keer wel meevalt in de uitvoering. Eigenlijk moeten we gewoon veel nieuwsgieriger zijn en dingen durven uitproberen. Neem bijvoorbeeld de hybrideauto die ik heb. Dan vragen mensen me: “Ja, maar waarom rij je niet volledig elektrisch?” Dan leg ik uit dat dat nog niet gaat, omdat ik daarmee niet naar Groningen kan. Dan volgt vaak: “Ja, maar ze zijn net zo onzuinig als gewone auto’s”, “Ja, maar de batterijen zijn niet goed voor het milieu”, “Ja, maar…” Je hoort altijd het “ja, maar”, terwijl je beter kunt zeggen: “Oké, en dan?” Laat mensen verder vertellen en wees nieuwsgierig! Een misverstand in mijn vakgebied, het weer, hoor je als het eens ontzettend koud is: “Zie je wel; klimaatverandering bestaat niet.” Maar het klimaat heeft weinig te maken met het actuele weer, je kunt geen conclusies trekken op basis van één periode of één jaar. Bij lezingen vergelijk ik het weleens met kleding. Het weer heeft te maken met wat je vandaag aantrekt. Maar het klimaat is alles wat je in de kast hebt hangen en wat je dus allemaal tegenkomt op langere termijn. Je moet niet alleen op korte termijn denken. Dat werkt niet.’

We moeten gewoon veel nieuwsgieriger zijn en dingen durven uitproberen.
Welke bijdrage wil jij leveren aan een duurzaam Nederland?

‘Ik vind het leuk dat ik zoveel lezingen mag geven waarbij ik mensen mag inspireren. Ik probeer ze te raken en te ontdekken waar hun motivatie ligt. Door te vragen: wat vind jij belangrijk, waar wil jij naartoe, hoe ziet jouw ideale wereld eruit? Ik vertaal duurzaamheid graag naar het hier en nu van het publiek om ze dan een zetje te kunnen geven. Of het bijdraagt? Ik weet natuurlijk niet of mensen er iets mee doen, al geef ik ze wel altijd graag wat huiswerk mee. Bijvoorbeeld het opschrijven van drie dingen die je wilt gaan doen om duurzamer te leven. Als je in zo’n zaal elke keer één iemand een zetje kunt geven – moet je eens kijken hoeveel mensen je in de loop van de tijd bereikt als je veel lezingen geeft. En soms doen mensen niet meteen iets met wat ze gehoord hebben, maar is de basis gelegd en geeft iemand anders later dat zetje dat ze in beweging brengt. Die kleine stapjes helpen ook om het “ja, maar” voor te zijn. Want natuurlijk kun je overal wat tegenin brengen. Wij willen bijvoorbeeld graag zonder gas wonen, maar dat lijkt nu helaas niet mogelijk voor ons. We hebben ernaar gekeken en weten dat het nu geen optie is. Dat is ook goed. Je hoeft je niet schuldig te voelen als je iets niet doet, als je er bewust over nagedacht hebt. Zo kan je elke keer kleine stapjes nemen. Je komt er dan sneller dan wanneer je een grote stap neemt en de kans groot is dat je struikelt.’

Wie is je inspiratiebron? 

‘Dat is er nooit één. Daarom vind ik het ook wel gaaf om zoveel bij congressen aanwezig te zijn. Je leert namelijk altijd. Je gaat in gesprek met de opdrachtgever en met het publiek. Wat me inspireert hoeft niet altijd over kennis en inhoud te gaan, maar kan ook met iemands energie te maken hebben. Iets wat mij vooral geprikkeld heeft, is de psychologie van mensen. Hoe kom je tot de volgende stap als je kennis hebt? Waar mijn eigen interesse in duurzaamheid en klimaat precies begonnen is, zou ik eerlijk gezegd niet meer weten. Ik was in het begin ook zelf erg terughoudend richting klimaatverandering en ben me er meer in gaan verdiepen. Altijd met een gezond kritisch oog. Recent ben ik cursussen gaan volgen bij de Impact Academy, gericht op die psychologie. Hoe reageert een individu op duurzaamheid, hoe kun je hem prikkelen? Het zijn dus eigenlijk allemaal kleine puzzelstukjes die mijn interesse gewekt hebben.’

Duurzaamheid moet tastbaar zijn, dichtbij, mensen moeten op korte termijn voldoening hebben: dan beweegt er wel iets.
Wat is er nodig om een volgende stap te zetten richting verduurzaming?

‘Er zijn wel heel veel dingen nodig, hoor! De president die we nu aan de andere kant van de plas hebben – dat helpt niet echt. Ik denk dat we vooral veel meer op die gedragswetenschap moeten inspelen. Hoe krijg mensen zover dat ze iets willen gaan doen? Ik denk juist dat je mensen positief kunt prikkelen, ook door gewoon te begrijpen wat er achter het gedrag zit. Een mooi voorbeeld vind ik het Behavioural Insights Team (BIT) in Engeland. Dat is een overheidsteam dat nadenkt over gedrag op het moment dat de overheid een maatregel wil invoeren. Zo was het bijvoorbeeld de bedoeling dat meer mensen hun huis isoleerden; daar kunnen huiseigenaren subsidie voor krijgen. Het geld zou ze over de streep moeten trekken en mensen waren ook enthousiast. Maar heel weinig mensen isoleerden hun huis ook echt. Het leek een mislukt project, totdat studenten geïnteresseerden vroegen waarom ze geen gebruikmaakten van de regeling. Wat bleek? Als je de zolder gaat isoleren, dan moet je eerst de zolder opruimen. En dat was voor veel mensen een obstakel. Het goedkoop aanbieden van opruimhulp, was genoeg om ze over de streep te trekken. Er wordt veel geredeneerd vanuit beleidsnota’s, maar als je in de mens zelf duikt en de ja-maar-cultuur probeert te begrijpen, dan kom je veel verder. Daar is winst te behalen. Duurzaamheid moet tastbaar zijn, dichtbij, mensen moeten op korte termijn voldoening hebben: dan beweegt er wel iets.’

Er wordt veel geredeneerd vanuit beleidsnota’s, maar als je in de mens zelf duikt en de ja-maar-cultuur probeert te begrijpen, dan kom je veel verder.
Waar droom jij van?

‘Een fossielvrije, gezonde, vredelievende, groene wereld. Dat is een beetje een utopie, natuurlijk. Maar we kunnen wel proberen er het beste van te maken. Mijn droomwereld is zonder zeurders: met mensen die lekker in hun vel zitten en die anderen ruimte geven.’


Wat moeten we vanavond lezen/kijken/luisteren ter inspiratie?

‘De eerste tip die ik wil geven is er één uit de sociale psychologie. Het boek What we think about, when we try not to think about global warming van Per Espen Stoknes. Daar staan hele leuke dingen in over waarom mensen zich afkeren van dit soort nieuws. Bijvoorbeeld hoe je toch contact krijgt met mensen die zeggen: maar de olie heeft ons alles gebracht. Hoe kun je dergelijk nieuws dichtbij brengen?
De tweede tip is de coachingskalender Scheur je los van Aty Boers. Die heb ik op het toilet hangen. Dan heb je elke dag een uitspraak die je aan het denken zet. Een beetje bewustwording van hoe je tegen dingen aan kunt kijken.’