Nieuwe tv’s, overzeese groenten en fruit, de kerstspullen of olieproducten: dag in, dag uit komen producten aan in distributiecentra, in winkels en bij klanten. We zijn ons steeds bewuster van de duurzaamheid van deze producten zelf, maar hoe zit dat eigenlijk met het transport? Daar is nog veel te verbeteren. Duurzaamheid.nl sprak met twee logistieke experts van TNO die aantonen dat het delen van data leidt tot een verbeterde efficiëntie en daarmee tot meer winst, minder CO2-uitstoot, een betere luchtkwaliteit en meer veiligheid.

Het logistieke proces: we zijn er allemaal onderdeel van, maar zien nauwelijks wat het inhoudt.
De logistieke sector is voor de meesten van ons ondoorzichtig. ‘Als containers van glas zouden zijn,’ zegt Merle Blok, programmamanager Logistiek bij TNO, ‘dan zou het logistieke proces er heel anders uitzien.’ Dan zouden we bijvoorbeeld zien dat een truck of container maar de helft van de tijd vol is. ‘Het vervoer gaat met lading naar bestemming, maar keert leeg terug naar de plek van herkomst. Een container van Singapore naar Duisburg staat bovendien 400 uur stil, op een totaal van 900 uur,’ legt Paul van den Avoort, directeur Mobiliteit en Logistiek bij TNO uit. ‘Dat kan in de helft van de tijd.’


Een ondoorzichtige sector 

Het gebrek aan transparantie in de logistieke sector heeft heel wat nadelige gevolgen. De CO2-uitstoot is onnodig hoog door overbodige inzet van vervoersmiddelen en de luchtkwaliteit verslechtert. De doorstroom op Nederlandse wegen wordt daarnaast bemoeilijkt, en de veiligheid komt in het geding. ‘Denk hierbij bijvoorbeeld aan inefficiëntie in de haven,’ licht Blok toe. ‘Een containerschip met olieproducten dwaalt soms onnodig lang door de haven, doordat het onduidelijk is waar vrije ligplekken zijn.’

Het delen van data leidt tot een verbeterde efficiëntie en daarmee tot meer winst, minder CO2-uitstoot, een betere luchtkwaliteit en meer veiligheid

Deze situatie wordt veroorzaakt doordat er nauwelijks samenwerking is tussen de verschillende organisaties in de keten en daardoor niemand continu actueel inzicht heeft in de gegevens. De havenmeester weet niet precies wanneer welke schepen er in zijn haven aankomen. De terminal weet niet op tijd wanneer en in welke volgorde de containers worden gelost vanaf het zeeschip (import), of worden aangeleverd door vrachtwagens en binnenvaartschepen (export). De winkel weet niet hoe laat het vervoersbedrijf de voorraad precies levert. Het zijn slechts enkele voorbeelden waarin een gebrek aan actuele (realtime) informatie de veiligheid in gevaar brengt en veel geld kost. ‘Dat moet je gewoon vermijden – en dat kún je vermijden door zulke informatie te delen,’ vertelt Van den Avoort. ‘Verbeterde efficiëntie in de logistiek levert niet alleen geld op, maar ook waarde voor de samenleving. Genoeg redenen om dit aan te pakken, dus.’ Toch blijkt het moeilijk om de efficiëntie in de logistiek te verbeteren. Wat houdt betrokken bedrijven tegen?

Een stukje vertrouwen

Het grootste probleem is de vertrouwensdrempel. ‘De drempel om realtime data beschikbaar te maken, met elkaar te delen, en op een efficiënte manier in te zetten is erg hoog,’ leggen de logistieke experts van TNO uit. ‘Het is lastig voor bedrijven om hun data vrij te geven, ook omdat het niet altijd duidelijk is wat het ze op zal leveren. Stel je voor: wij willen een afspraak met jullie maken en vragen jullie je agenda vrij te geven. We verzekeren je dat inzage helpt om tot een afspraak te komen op een tijd en locatie die voor iedereen zo gunstig mogelijk is. Maar je kunt je voorstellen dat dat tóch niet helemaal prettig voelt. Die drempel moet je samen over.’

Om dat te bereiken zijn er gelukkig hulpmiddelen. TNO onderzoekt verschillende methoden om samenwerking en het delen van informatie te stimuleren – en de overgang naar een efficiënte, duurzame sector te versnellen. Hiervoor is de Smart Data Factory for Logistics in het leven geroepen. In de Smart Data Factory komen verschillende partijen samen om aan logistieke vraagstukken te werken. De eerste stap om vertrouwen te creëren is het spelen van een serious game. ‘Met dit spel ga je zelf, vanuit de veilige spelomgeving, aan de slag met een logistieke uitdaging. Zo ervaar je zelf de voordelen van het delen van data. Bovendien neem je in zo’n spel ook vaak een andere rol aan dan je in de echte wereld hebt, waardoor je leert denken vanuit een ander perspectief – bijvoorbeeld dat van de klant of de dienstverlener,’ legt Van den Avoort uit. ‘Hierdoor wen je aan het idee en bouw je het eerste vertrouwen op.’

Samenwerkingen versnellen duurzame verandering én bieden bedrijven de mogelijkheid hun businesscase te versterken

De verschillende partijen gaan daarnaast aan tafel en spreken samen de verschillende uitdagingen door. Wat zijn de problemen en de kansen? Wat is ieders businesscase? Welke gegevens zijn er nodig om de bijbehorende problemen aan te pakken? ‘Het resultaat is dat alleen de benodigde gegevens worden vrijgegeven. Vaak hebben we namelijk slechts een deel van de data nodig, zoals de locatie van een container of vervoersmiddel,’ legt Blok uit. ‘Deze data combineren we vervolgens met onder meer publieke data, bijvoorbeeld met informatie over de actuele status van verkeer, weer en stromingen. Belangrijk hierbij is de beschikbaarheid van actuele data (realtime data), dit geeft de mogelijkheid om tijdig in te grijpen bij verstoringen in de keten. Door toepassen van slimme algoritmiek op de data creëren we inzicht en kunnen we zo een efficiëntieslag maken waar álle partijen baat bij hebben.’ Vrachtauto’s kunnen slimmer rijden, personeel heeft minder wachttijd, eindklanten weten wanneer hun voorraad aankomt: samenwerking levert winst op voor elke partij in de keten.

Een veilige omgeving

Verschillende cases laten zien dat het vormen van coalities en het delen van realtime data de logistieke sector verder brengen. Zo kan het team van TNO de aankomsttijden van containers op het distributiecentrum in regio Limburg nauwkeurig voorspellen. Een onmisbaar hulpmiddel hierbij is de veilige IT-omgeving die TNO heeft gebouwd. ‘Je moet deelnemende bedrijven immers kunnen garanderen dat de vrijgegeven informatie veilig is,’ vertelt Blok. ‘Daarom bouwt TNO een platform waarmee informatie veilig, vertrouwelijk en snel gedeeld kan worden.’ Daarbij biedt het platform de mogelijkheid om in een veilige gebruiksomgeving te testen: een demonstrator. Dit is een online tool waarmee elke partij op elk moment de benodigde informatie kan vinden – precies dat stukje dat nodig is. Deze demonstrators kunnen vervolgens worden aangepast, uitgebreid en opgeschaald. ‘Dat kunnen we niet zelf: het bedrijfsleven moet vervolgens het stokje overnemen,’ zegt Van den Avoort. ‘Onze cases, modellen en tools moeten een vliegwiel worden. Samenwerking en data delen zijn de toekomst.’

Deze samenwerkingen beperken zich niet tot Nederland – de logistieke sector spreidt zich immers ver over landsgrenzen uit. Niet voor niets staat Werelddoel nummer 17 voor het aangaan van wereldwijde partnerschappen: samenwerkingen dragen bij aan het versnellen van duurzame verandering én bieden bedrijven de mogelijkheid hun businesscase te versterken. Reden genoeg voor de logistieke sector om het vliegwiel van TNO met beide handen aan te pakken. ‘Het gaat om de problemen van de toekomst,’ legt Van den Avoort uit. ‘Wij proberen te anticiperen op potentiële uitdagingen – en bedrijven te helpen deze te ondervangen. Zo blijf je als organisatie steeds relevant.’

Openheid en samenwerking in de logistieke sector: een kans voor duurzaamheid én innovatie. En die containers van glas? Zover zal het niet komen – maar de kansen van transparant vervoer liggen voor het grijpen.



Wil je meer weten over dit onderwerp? Meld je dan aan voor het congres Futureproof logistics op 16 maart!



‘Een slim logistiek proces betekent de juiste spullen, op de juiste plek, binnen de juiste tijd voor de beste prijs,’ legt de website van museum NEMO uit. Jonge bezoekers kunnen bij de tentoonstelling ‘De machine’ zelf ervaren welke wereld er achter hun pakketje schuil gaat en worden uitgedaagd om duurzame keuzes te maken.